डॉ विभा देशपांडे डीव्हीडी कॉर्नर आजची खुश खबर 1-9-2026
डॉ विभा देशपांडे डीव्हीडी कॉर्नर आजची खुश खबर 1-9-2026
असा ही एक
” Come back “
काश्मीरच्या पाणथळ जागांचा हा कमबॅक एका दिवसात झालेला नाही — गेल्या २ हिवाळ्यांमध्ये टप्प्या-टप्प्याने झाला आहे:
टाइमलाइन: २०२२: जम्मू-काश्मीर वन्यजीव विभागाने ८ पाणथळ जागांसाठी एकात्मिक व्यवस्थापन योजना बनवली — होकेरसर, वुलर, हैगाम, शालबुग, मीरगुंड, पाम्पोर इत्यादी. गाळ काढणे, बांध दुरुस्ती, भगदाडे बंद करणे सुरू झाले.
हिवाळा २०२३-२४: – वुलरमध्ये जनगणनेत सुमारे ७५,००० पक्षी होते, आणि ८४ वर्षांनंतर दुर्मिळ Long-tailed Duck दिसला — पुनरुज्जीवनाचा पहिला संकेत.
हिवाळा २०२४-२५ — मोठा कमबॅक: – आशियाई जलपक्षी जनगणना २०२५ मध्ये एकट्या वुलरमध्येच ३ लाखांहून अधिक पक्षी नोंदवले गेले — गेल्या वर्षीपेक्षा ४ पट जास्त . ऑक्टोबर-नोव्हेंबर २०२४ च्या अखेरीस, १० लाखांहून अधिक स्थलांतरित पक्षी काश्मीरच्या पाणथळ जागांवर आधीच आले होते — वुलर आणि दलमध्ये सर्वाधिक संख्या होती
WUCMA ने सांगितले की गेल्या वर्षी वुलरला ∼१० लाख पक्षी आले, आणि या हिवाळ्यात ११-१२ लाखांची अपेक्षा आहे
कमळ आणि पाण्याचा प्रवाह पुन्हा सुरू करण्यासाठी वुलरमधून ७८ लाख घनमीटरहून अधिक गाळ काढण्यात आला.
हिवाळा २०२५-२६ (आत्ताच): – मानसबल तलाव — भारतातील सर्वात खोल गोड्या पाण्याचे सरोवर — ७२०० घनमीटर तण काढल्यानंतर डिसेंबर २०२५ ते जानेवारी २०२६ दरम्यान पुन्हा पक्ष्यांना आश्रय देऊ लागला.
नोव्हेंबर २०२५ मध्ये, अधिकाऱ्यांनी सांगितले की ऑक्टोबर अखेरपर्यंत ६,००,००० पक्षी आले, आणि नोव्हेंबरच्या मध्यापर्यंत १२ लाखांहून अधिक होण्याची अपेक्षा आहे — २०२० पासून ६५% वाढ.
“जवळपास १ लाख” हा आकडा या २०२४-२०२६ च्या पुनरुज्जीवनाच्या काळात बसतो, आणि पीक सीझन दरवर्षी ऑक्टोबर ते मार्च असतो. स्वच्छता आणि इको-टुरिझमचे नेतृत्व करणाऱ्या सर्व-महिला टीम / स्थानिक समुदाय गटांची गोष्ट याच काळातील आहे — विशेषतः वुलर आणि मानसबलच्या आसपास.
- पर्यटन वाढ: ऑक्टोबर ते मार्च या पीक सीझनमध्ये या परिसराला भेट देणाऱ्या पर्यटकांची संख्या जवळपास १ लाखापर्यंत पोहोचते.
- महिलांचे नेतृत्व: सर्व-महिला टीम्स आणि स्थानिक समुदाय गट या भागात स्वच्छता राखणे आणि इको-टुरिझमचे संचालन करण्याचे काम करतात.
- वुलर व मानसबल: काश्मीरमधील हे दोन्ही तलाव आता पर्यावरणपूरक पर्यटनाचे प्रमुख केंद्र बनत आहेत.
- २०२२ (योजना आणि सुरुवात): जम्मू-काश्मीर वन्यजीव विभागाने ८ प्रमुख पाणथळ जागांसाठी एकात्मिक व्यवस्थापन योजना तयार केली [२०२२-२०२७ दरम्यान ४६.७० कोटी रुपयांचा निधी]. होकेरसर, वुलर, हैगाम आणि शालबुग यांसारख्या महत्त्वाच्या ठिकाणी गाळ काढणे व बांध दुरुस्तीचे काम सुरू झाले.
- २०२३-२०२४ (स्थिरावणूक व पाहाणी): डिजिटल सीमांकन (Demarcation) आणि जिओ-टॅगिंगद्वारे अतिक्रमणे रोखण्यासाठी पावले उचलली गेली. या काळात मोठ्या संख्येने सायबेरिया, चीन आणि युरोपमधून पाहुणे पक्षी (विदेशी पक्षी) दाखल झाले.
- २०२५-२०२६ (सुधारित जलव्यवस्थापन व पक्ष्यांचे आगमन): जलस्तर टिकवून ठेवण्यासाठी आणि पाण्याचा प्रवाह सुरळीत करण्यासाठी विशेष मोहिमा राबवल्या गेल्या. सीसीसीटीव्ही कॅमेरे आणि गस्तीमुळे शिकारीच्या घटनांना आळा बसला आहे. हैगाम आणि शालबुग सारख्या पाणथळ जागांना ‘रामसर स्थळाचा’ (Ramsar Site) दर्जा मिळाल्यामुळे संरक्षणात आणखी मदत झाली आहे.
